Title here
Summary here
Kirgisische Latein-Transliteration
Vokalklassifikation
| Typ | Vokale | Verwendet mit |
|---|---|---|
| Hintere (жоон) | A a, O o, U u, Y y | Q q, Ğ ğ |
| Vordere (ичке) | E e, Ö ö, Ü ü, I i | K k, G g |
Alphabet (30 Buchstaben)
| # | Lat | Cyr | IPA | Anmerkung |
|---|---|---|---|---|
| 1 | A a | а | /ɑ/ | Hintervokal |
| 2 | B b | б | /b/ | |
| 3 | C c | ж (nativ) | /dʒ/ | Natives kirgisisches Ж. NICHT englisches “s”/“k”. |
| 4 | Ç ç | ч | /tʃ/ | “tsch”-Laut |
| 5 | D d | д | /d/ | |
| 6 | E e | е | /e/ | Vordervokal |
| 7 | F f | ф | /f/ | |
| 8 | G g | г | /g/ | NUR bei Vordervokalen |
| 9 | Ğ ğ | ғ | /ɣ/ | NUR bei Hintervokalen |
| 10 | H h | х | /x/ | |
| 11 | I i | и | /i/ | Vordervokal |
| 12 | J j | й | /j/ | Nur für Й (Halbvokal). NICHT für Ж. |
| 13 | K k | к | /k/ | NUR bei Vordervokalen |
| 14 | Q q | қ | /q/ | NUR bei Hintervokalen |
| 15 | L l | л | /l/ | |
| 16 | M m | м | /m/ | |
| 17 | N n | н | /n/ | |
| 18 | Ñ ñ | ң | /ŋ/ | Velarer Nasal “ng” |
| 19 | O o | о | /o/ | Hintervokal |
| 20 | Ö ö | ө | /ø/ | Vordervokal |
| 21 | P p | п | /p/ | |
| 22 | R r | р | /r/ | |
| 23 | S s | с | /s/ | |
| 24 | Ş ş | ш | /ʃ/ | “sch”-Laut |
| 25 | T t | т | /t/ | |
| 26 | U u | у | /u/ | Hintervokal |
| 27 | Ü ü | ү | /y/ | Vordervokal |
| 28 | V v | в | /v/ | |
| 29 | Y y | ы | /ɯ/ | NICHT englisches “y” — es ist der Hintervokal ы |
| 30 | Z z | з | /z/ |
Zusätzlicher Buchstabe für Lehnwörter: Ž ž — Ж nur in Lehnwörtern/Eigennamen, /ʒ/
Regel 1: Ж = C (nicht J)
Das native kirgisische Ж ist immer C c /dʒ/. Der Buchstabe J j steht nur für Й /j/.
| Quelle | Latein | Wann | Beispiele |
|---|---|---|---|
| Ж | C c | Natives Kirgisisch | жок→coq, жер→cer, жаңы→cañy, жабуу→cabuu |
| Ж | Ž ž | Lehnwörter, Eigennamen | журнал→žurnal, Брежнев→Brežnev |
| Й | J j | Immer (Halbvokal) | бай→baj, ой→oj, кайда→qajda |
Häufige native Ж-Wörter
- жок → coq (nein/nichts)
- жокко чыгаруу → coqqo çyğaruu (löschen)
- жаңы → cañy (neu)
- жана → cana (und)
- жер → cer (Land/Ort)
- жеке → ceke (persönlich)
- жай → caj (Ort/Sommer)
- жабуу → cabuu (schließen)
- жабык → cabyq (geschlossen)
- жардам → cardam (Hilfe)
- жарык → caryq (Licht)
- жаш → caş (Alter/jung)
- жазуу → cazuu (Schrift/Aufzeichnung)
- жаныбар → canybar (Tier)
- жөнөтүү → cönötüü (Überweisung)
- жүктөө → cüktöö (hochladen)
- же → ce (oder)
Ž-Beispiele (nur Lehnwörter)
- журнал → žurnal
- Жарчысы журналы → Carçysy žurnaly
- жюри → žüri
- монтаж → montaž
- Брежнев → Brežnev
Regel 2: K/Q und G/Ğ Vokalharmonie
Das kyrillische К und Г werden je nach Vokalumgebung in jeweils zwei lateinische Buchstaben aufgeteilt.
Hintervokale (a, o, u, y): К → Q, Г → Ğ Vordervokale (e, ö, ü, i): К → K, Г → G
| Kyrillisch | Latein (hinten) | Latein (vorne) |
|---|---|---|
| к | Q q | K k |
| г | Ğ ğ | G g |
Beispiele
Wörter mit Hintervokalen:
- карыя → qaryja
- кагаз → qağaz
- артка → artqa
- кымыз → qymyz
- кооз → qooz
- аргымак → arğymaq
- байкалган → bajqalğan
Wörter mit Vordervokalen:
- көз → köz
- биргелешкен → birgeleşken
- үзгүлтүк → üzgültük
Suffix-Harmonie
| Suffix (Cyr) | Hinten | Vorne |
|---|---|---|
| -ган/-ген | -ğan | -gen |
| -гон/-гөн | -ğon | -gön |
| -ка/-ке | -qa | -ke |
| -ко/-кө | -qo | -kö |
| -кы/-ки | -qy | -ki |
Regel 3: Я, Ё, Ю
Die Position bestimmt die lateinische Darstellung.
Nach Vokalen oder am Wortanfang → ja, jo, ju
| Kyrillisch | Latein | Kontext |
|---|---|---|
| Юра | Jura | Wortanfang |
| оюн | ojun | nach Vokal |
| аюу | ajuu | nach Vokal |
| Аякс | Ajaqs | Wortanfang |
| карыя | qaryja | nach Vokal |
| боёк | bojoq | nach Vokal |
| Юлия | Julija | Wortanfang + nach Vokal |
Nach Konsonanten → ä, ö, ü
| Kyrillisch | Latein | Kontext |
|---|---|---|
| Кёльн | Köln | nach Konsonant |
| жюри | žüri | nach Konsonant |
| бюро | büro | nach Konsonant |
| меню | menü | nach Konsonant |
| лямбда | lämbda | nach Konsonant |
| Семён | Semön | nach Konsonant |
| Пётр | Pötr | nach Konsonant |
| Брянск | Bränsk | nach Konsonant |
| революция | revolüsija | gemischt (ю nach Kons., ия nach Vokal) |
| Финляндия | Finländija | gemischt |
| Женя | Ženä | nach Konsonant |
Regel 4: Dialektbuchstaben
Kommen in Dialekttexten vor (südlicher/Osch-Dialekt, afghanisch-kirgisische Folklore).
| Buchstabe | Laut | Beispiele |
|---|---|---|
| Ä ä | offener vorderer /æ/ | asäl (= bal), gäp (= kep), mäkä (= cügörü) |
| W w | labialer /w/ | nur dialektal |
Quellen: Murza Gaparov “Kyştakça”, Sulajman Qajypovs afghanisch-kirgisische Folklorarbeiten, C. Muqambaevs Dialektwörterbuch.
Davor
Erste SchritteDanach
Architektur